Zagadnienia technologii i techniki malarskiej Gerarda de Lairesse na podstawie traktatu o malarstwie „Het Groot Schilderboek”

Justyna Olszewska-Świetlik, Ewelina Maciejczyk

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2016.005

Abstrakt


Traktat Het groot schilderboek („Wielka księga malarska”) Gerarda de Lairesse (1640–1711) należy do znaczących dzieł, w których oprócz zagadnień teoretycznych zawarto istotne informacje dotyczące techniki malarskiej. W XVII i XVIII wieku prace teoretyczne o malarstwie cieszyły się dużym zainteresowaniem w całej Europie. Traktat de Lairesse’a znany był na przykład wśród artystów Gdańska, Torunia, Elbląga. Do wieku XVIII artyści polscy zdobywali doświadczenie głównie w ramach systemu cechowego. System nauki wymagał m.in. kopiowania znanych dzieł antycznych i nowożytnych reprodukowanych w postaci sztychów. W środowisku gdańskim i toruńskim dużym powodzeniem cieszyły się reprodukcje dzieł de Lairesse’a, które były często kopiowane. W związku ze znaczeniem pracy holenderskiego artysty w środowisku malarskim ówczesnych Prus Królewskich zajęto się badaniami, które umożliwiły odtworzenie techniki malarskiej opisanej w jego traktacie. Opierając się na dostępnej literaturze i dogłębnych studiach nad traktatem wykonano kopię wybranego obrazu artysty. Praca miała na celu praktyczne poznanie tajników dawnego warsztatu, praktyki. Wyniki analiz i rekonstrukcji technologicznych mogą być wykorzystane w praktyce konserwatorskiej oraz przy wykonywaniu prac artystycznych.


Słowa kluczowe


Gerard de Lairesse; traktat o malarstwie; Het Groot Schilgerboek; technologia i technika malarska; malarstwo holenderskie XVII wieku; Amsterdam

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Druki i opracowania

Białostocki, Jan. Studia i rozprawy z dziejów sztuki i myśli o sztuce. Warszawa: PWN, 1959.

Białostocki, Jan. Teoretycy, historiografowie i artyści o sztuce. 1600–1700. Warszawa: PWN, 1994.

Bryan, Michael. Dictionary of painters and engravers, biographical and critical. T. 50 A–K. London: George Bell and sons, 1886. https://archive.org/details/cu31924092716962. Dostęp 4 marca 2016.

Dolders, Arno. “Some Remarks on Lairesse’s Groot Schilderboek”. Simiolus. Netherlands Quarterly for the History of Art 15 (1985) 3/4: 197–220. http://www.jstor.org/discover/10.2307/3780693?sid=21105713432483&uid=387572221&uid=60&uid=70&uid=3&uid=2&uid=387572231&uid=2134. doi: 10.2307/3780693. Dostęp 26 września 2014.

Eastaugh, Nicholas, Valentine Walsh, Tracey Chaplin, i Ruth Siddall. Pigment Compendium. A Dictionary and Optical Microscopy of Historical Pigments. Amsterdam: Elsevier cop., 2008.

Flik, Józef. „Portrety Jana Heweliusza z Gdańska i Oxfordu – studium warsztatu malarskiego”. Ochrona Zabytków 48 (1995) 2: 169-180.

Genaille, Robert. Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego. Aktualizacja, uzupełnienie i nowe hasła. Tłumaczenie Maciej Monkiewicz i Antoni Ziemba. Warszawa: PWN, 2001.

Hak, Bob. The Golden Age. Dutch Painters of the Seventeenth Century. London: Stewart, Tabori & Chang, 1984.

Hammann, Barbara. Hans Hinrich Rundt, ein deutscher Maler an der Wende vom 17, zum 18. München: Ludwig Maximilian University, 1974. http://de.dbpedia.org/page/Hans_Hinrich_Rundt. Dostęp 4 marca 2016.

Houbraken, Arnold. De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen. T. 3. Amsterdam: B. M. Israel, 1976. http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0353.php. Dostęp 27 listopada 2014.

Johnson, Horton A. “Gerard de Lairesse: Genius Among the Treponemes”. Journal of the Royal Society of Medicine 97 (2004) 6: 301–303. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1079501/. Dostęp 28 października 2014.

Kemmer, Claus. “In Search of Classical Form: Gerard de Lairesse's ‘Groot Schilderboek’ and Seventeenth-Century Dutch Genre Painting”. Simiolus. Netherlands Quarterly for the History of Art 26 (1988) 1/2: 87–115. http://www.jstor.org/stable/3780872. Dostęp 28 października 2014.

Lairesse, Gerard de. Het Groot Schilderboek. Eerste deel. Amsterdam: Willem de Coup, 1707. http://www.europeana.eu/portal/en/record/9200143/BibliographicResource_2000069511050.html. Dostęp 25 marca 2017

Lairesse, Gerard de. Groot Schilderboek. Amsterdam: Hendrick Desbordes, 1712. http://www.dbnl.org/tekst/lair001groo01_01/index.php. Dostęp 26 września 2014.

Lairesse, Gerard de. Groot Schilderboek, waar in de Schilderkonst [...] in al haar deelen grondog werd onderweezen, ook door redeneeringen en printverbeeldingen verklaard met Voorbeelden uyt de be∫te Kon∫t-∫tukken der Oude en Nieuwe Puyk-Schilderen bevestigd. En derzelver Welen Misƒtand aangeweezen door. T. 1–2. Amsterdam: David Mortier, 1714–1715. http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/lairesse1701bd1/0016/scroll?sid=814f3dbd17aac04cd9f65d6a905a6e50. Dostęp 17 marca 2015.

Lairesse, Gerard de. The Art of Painting, in All Its Branches. Tłumaczenie John Frederick Fritsch. London: E. Orme, 1738.

Lairesse, Gerard de. The Great Book on Painting. Tłumaczenie Lyckle de Vries. W Lyckle de Vries, How to create beauty. De Lairesse on the theory and practice of making art, 1–36. Leiden: Primavera Press, 2011 (CD-ROM).

Lammerste, Friso, i Jaap van der Veen, red. Uylenburgh en zoon. Kunst en commercie van Rembrandt tot de Lairesse 1625–1675. Amsterdam: Waanders; Museum Het Rembrandthuis, 2006.

Lewicka-Morawska, Anna. Słownik malarzy polskich. Warszawa: Arkady, 1998.

Maciejczyk, Ewelina. „Zagadnienia techniki i technologii malarskiej Gerarda de Lairesse, XVIII wiek”. Praca magisterska, UMK w Toruniu, 2016.

Meijer, Fred G., i Adriaan van der Willigen. A Dictionary of Dutch and Flemish Still-Life Painters Working in Oils, 1525–1725. Leiden: Primavera Press, 2003.

Mosingiewicz, Anna, i Dariusz Kaczor. Portret ponad wszystko. Jacob Wessel i jego wiek. Sztuka Gdańska XVIII wieku. Gdańsk: Muzeum Narodowe, 2005.

Mosingiewicz, Anna, i Emanuel Okoń. „O obrazach, skrzynce cechowej i ‘sztukach towarzyskich’. Uwagi o kształceniu artystycznym w Toruniu i Gdańsku na marginesie działalności Christiana Ernsta Ulricha, osiemnastowiecznego malarza w Toruniu”. Zapiski Historyczne 75 (2010) 1: 31-64.

Olszewska-Świetlik, Justyna. Gdański warsztat malarski schyłku XVII i XVIII wieku na przykładach wybranych portretów przedstawiających protestanckich duchownych. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010.

Olszewska-Świetlik, Justyna, i Ewelina Pawlak. „Warsztat malarski cyklu obrazów emporowych z kościoła pod wezwaniem św. Jana w Gdańsku”. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo 40 (2011): 195-222.

Pavey, Don. Colour Concepts Palettes and Pigments. London: Lulu Com, 2014. https://books.google.pl/books?id=L4z8AwAAQBAJ&pg=PA118&dq=John+Fritsch+the+groot+schilderboek&hl=pl&sa=X&ei=xOvdVIfLOuTmywOB3YIY&ved=0CCEQ6AEwAA#v=onepage&q=John%20Fritsch%20the%20groot%20schilderboek&f=false. Dostęp 6 marca 2016.

Roy, Alan. Gerard de Lairesse. Paris: Arthena, 1992.

Schmidt-Degener, Frederik. “Le portrait de Gérard de Lairesse par Rembrandt”. L'art flamand et hollandaise 19 (1913): 97-109. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1079501/. Dostęp 15 marca 2015.

Schmidt-Degener, Frederik. “Rembrandt’s Portret van Gérard de Lairesse”. Onze Kunst 23 (1913): 117-129. Dostęp 15 marca 2015, doi: 10.2307/3780829.

Snoep, Derk Persant. “Gerard de Lairesse als plafond- en kamerschilder”. Bulletin van het Rijksmuseum 18 (1970): 159–217. http://www.jstor.org/discover/10.2307/40381589?sid=21105671720833&uid=2134&uid=70&uid=2&uid=387572221&uid=3&uid=387572231&uid=60. Dostęp 3 kwietnia 2014.

Ślesiński, Władysław. Techniki malarskie – spoiwa organiczne. Warszawa: Arkady, 1984.

Van der Aa, Abraham Jacob. Biographisch woordenboek der Nederlanden. T. 7. Haarlem: BM Israel, 1862. http://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog08_01/aa__001biog08_01_0481.php. Dostęp 4 marca 2016.

Van Rietschoten, Elsemieke, Monique Staal, Peter Eurlings, Indra Kneepkens, i Tatjana van Run. “Painting by the Rules of Art; the ‘Groot Schilderboeck’ Compared to the Painting Technique of Jan Lievens and Gerard de Lairesse”. Referat na International Symposium on Painting Techniques, Rijksmuseum, Amsterdam, 18–20 września 2013.

Vries, Lyckle de. Gerard de Lairesse. An Artist Between Stage and Studio. Amsterdam: Amsterdam University Press, 1998.

Vries, Lyckle de. How to Create Beauty. De Lairesse on the Theory and Practice of Making Art. Leiden: Primavera Press, 2011.

Weststeijn, Thijs. “The Visible World: Samuel van Hoogstraten's Art Theory and the Legitimation”. Simiolus. Netherlands Quarterly for the History of Art (15) (1985): 197–220. http://www.jstor.org/discover/10.2307/3780693?sid=21105713432483&uid=387572221&uid=60&uid=70&uid=3&uid=2&uid=387572231&uid=2134. Dostęp 26 września 2014.

Materiały internetowe

AGRAART. http://www.agraart.pl/cgi-bin/autor.cgi?act=1&qt=1267736675&nr=161. Dostęp 14 listopada 2015.

GENI. http://www.geni.com/people/Abraham-de-Lairesse/6000000027978901472. Dostęp 4 marca 2016.

MIKESTRAVELGUIDE.COM. http://mikestravelguide.com/things-to-do-in-amsterdam-visit-westerkerk-and-climb-westertoren/. Dostęp 14 listopada 2015.

RKD NETHERLANDS INSTITUTE FOR HISTORY. https://rkd.nl/en/artists/124717. Dostęp 4 marca 2016.

RKD NETHERLANDS INSTITUTE FOR HISTORY. https://rkd.nl/en/artists/82807. Dostęp 4 marca 2016.

RKD NETHERLANDS INSTITUTE FOR HISTORY. https://rkd.nl/en/explore/artists/Lairesse%2C%20Johannes%20de. Dostęp 4 marca 2016.

RKD NETHERLANDS INSTITUTE FOR HISTORY. https://rkd.nl/en/explore/artists/Webber%2C%20Zacharias%20%28II%29. Dostęp 4 marca 2016.

Website DBNL vernieuwd. http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0299.php. Dostęp 4 marca 2016.

Website DBNL vernieuwd. http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0315.php. Dostęp 4 marca 2016.

Website DBNL vernieuwd. http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0435.php. Dostęp 4 marca 2016.

Website DBNL vernieuwd. http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0448.php. Dostęp 4 marca 2016.

WESTERKERK. http://www.westerkerk.nl/english. Dostęp 14 listopada 2015.






Partnerzy platformy czasopism